Khéo Dụng Tâm (Phần 09): Tiến Thêm (Song Ngữ)

 TT.Thích Tâm Hạnh

TIẾN THÊM

Thiền là danh từ chỉ cho bản tâm thanh tịnh sáng biết nơi mỗi người. Chúng sanh do quên tâm mình nên bị mê mờ, rơi vào loạn động sanh diệt, khiến sai lầm, chịu khổ. Muốn hết khổ, chỉ cần trở lại tâm Thiền. Bởi tâm ấy vốn sẵn đầy đủ diệu lực cho chúng ta tự vượt thoát tất cả, các khổ vui trong đời không đến kịp. Con đường vào Thiền nhận lại bản tâm tựu trung có hai lối. Hoặc là ngay đây trực nhận. Chưa thể như thế thì khéo dụng tâm tu tập dần. 

Hành giả thực hành Thiền cần trải qua các bước căn bản để được suốt thông, rỗng rang, tu tiến, không bị các trở ngại. Ban đầu phải biết điều thân, điều tâm, dụng công trên cảnh tịnh và cả trong các sinh hoạt, cảnh động. Các bước này thực hành một cách có căn bản, kỹ lưỡng, sẽ hỗ trợ cho việc tiến đạo. Ngược lại, nếu qua loa, cẩu thả, chắc chắn sẽ bị chướng ngại, có khi không thể tiếp tục hành Thiền. Tuy trải qua nhiều giai đoạn thực hành khác nhau, nhưng tất cả đều có chung một quy tắc chính là phải khéo buông xuống, buông thư để thân tâm rỗng rang, rỗng suốt, có khi là rơi rụng, vỡ vụn. Tiếp theo đó, hành giả khéo dụng tâm, đảm bảo là đang giác sáng – an nhiên. Nếu giác sáng mà thiếu an nhiên, sẽ bị căng thẳng. Nếu an nhiên nhưng sức giác sáng yếu thì dễ vô ký, hôn trầm. Cần khéo ngay một tâm buông thư, bình thường, an nhiên, giác sáng, sống thẳng đó là đang dụng công. Bởi khéo sống như thế là đang khế với tự tánh vô sanh – sáng biết trùm khắp. Có khế hợp như vậy mới có lúc tánh này bùng vỡ, cho ta diệu lực bất khả tư nghì[11].

Cứ thế, luôn sống trở về tự tánh giác sáng như thế để tu hành. Trên bất kỳ cảnh tịnh hay cảnh động nào, hành giả cũng luôn buông thư, trở lại tâm mình để hạ thủ. Nhưng có thời điểm phải đối diện với quá nhiều các công việc từ sáng đến tối, trải qua nhiều ngày khiến chúng ta quá tải, hoàn cảnh không cho phép mình có điều kiện để buông thư tỉnh lặng như trên thì phải tu làm sao? Đây là việc cần biết để tiến thêm.

Bởi công phu như trên chỉ là những bước chập chững trong thời kỳ còn tập sự. Nếu dừng ngang đó, hành giả chưa nếm được diệu đạo bình thường mà phi thường đã sẵn nơi chính mình. Do vậy, khi công phu tương đối thuần thục, hoàn cảnh đẩy đưa chúng ta đến chân trời mới với bài tập khó hơn để có cơ hội tiến thêm. Cụ thể lúc này, hành giả không cần khởi tâm thêm bớt, tiến tới hay thụt lùi. Có nghĩa, ‘không nghĩ là có thêm nữa mình vẫn vậy’ hoặc ‘muốn bớt duyên’ để mình buông thư, an nhiên, dễ dụng công. Đồng thời, cũng không luôn cả tâm ‘đón nhận’ hoặc khởi tâm ‘để mặc kệ’. Sẽ có lúc bỗng nhiên trả lại tự tánh mặc tình biết khắp. Tánh tự sáng rỡ, rạng ngời. Lúc này, công việc là công việc, mình là mình, hai bên không can hệ gì nhau nhưng rành rành rỡ ràng trong nhau. Chỉ cười thôi! Tuy thấy rõ việc và mình mà không phải khởi tâm động niệm thấy có hai tướng công việc và mình. Cứ thế mà sống, không khởi gì thêm dù là chân tâm hay Phật tánh. Dám đẩy mình vào chỗ không còn an toàn như thường ngày, mới có lúc tâm tự vụt thoát. Đây chỉ là gợi ý, muốn đến trong ấy thì mỗi vị phải tự mình dám thực hành. Bởi việc này không nằm trên lý thuyết, học hiểu.

Nói là tiến thêm tức nỗ lực để tiến thêm cho đạt đến rốt ráo viên mãn tâm tánh giác ngộ chính mình, không phải hài lòng an yên vào bất cứ điền địa nào. Bởi có một nơi an ổn, một nơi để tránh lìa, tức còn ngăn ngại, chưa khế Phật đạo, chúng ta chưa được tự tại, chưa thực sự thoát khỏi sự chi phối của sanh tử, khổ đau. Là người có duyên với việc hướng thượng, sẽ không ngại khó khăn và tiến tới, bởi việc này trong tầm tay mỗi người.

ADVANCE FURTHER

Zen is a term that refers to the pure, aware true mind present in every individual. Sentient beings, having forgotten their own mind, fall into delusion — caught in agitation and the cycle of arising and ceasing — leading to confusion, error, and suffering. To be free from suffering, one need only return to the Zen mind. For that mind ever possesses the subtle power that enables us to transcend all things — such that the pleasures and pains of life cannot reach it. The path into Zen — the return to the true mind — essentially follows two approaches: either one directly realises it here and now, or, if not yet able, one must learn to skilfully master the mind and cultivate gradually.

The practitioner of Zen must pass through the fundamental steps of practice, so that the body becomes unobstructed and at ease, the mind spacious and clear, advancing in the Way without hindrance. At the outset, one must learn to regulate the body and mind — applying practice both in stillness and throughout daily activities, amidst movement and change. When these foundational steps are undertaken with care and thoroughness, they provide solid support for progress on the path. Conversely, if practice is approached in a careless or hasty manner, obstacles will surely arise — at times to the point where one may no longer be able to continue in Zen practice.

Though one may pass through many different stages of practice, all share a single essential principle: one must skilfully let go, relaxing and releasing, so that body and mind become open and unobstructed. At times, thoughts and feelings naturally fall away and dissolve, as if shattering into emptiness. Following that, the practitioner must skilfully cultivate the mastery of mind — ensuring that both the light of awareness and inner calm are present. If there is awareness without calm, tension will arise. If there is calm but the awareness is weak, one will easily fall into mental blankness (vô ký)or dullness (hôn trầm). One must skilfully abide in a mind that is relaxed, ordinary, serene, and luminously aware; to live directly in this is itself the true practice. To live in such a way is to be in accord with the unborn true nature: ever-knowing and all-pervading. Only through such alignment can this nature, at a certain moment, break open — revealing a power beyond all conception.[1]

Thus, one must continually abide in the luminous true nature, letting all actions arise from it — this itself is cultivation. In whatever circumstance — whether tranquil or amidst activity — the practitioner must always relax and return to the mind, thereby engaging in true practice. Yet, there are times when one must face an overwhelming number of tasks, from morning until night, over many days, becoming overburdened. When circumstances no longer allow one to relax into stillness as described above, how should one practise? This is something we must clearly understand in order to advance further.

Such practice as described above is merely the early, tentative step of a beginner. Should one stop there, one has yet to experience the flavour of the wondrous Way — ordinary yet extraordinary — that already is within oneself. Thus, when one’s practice has become relatively steady, circumstances may naturally lead one to a new horizon — with more challenging conditions, offering the opportunity to advance further.

Specifically at this stage, the practitioner need not initiate thoughts of adding or reducing, advancing or retreating. In other words, one does not harbour the thought: ‘If more arising conditions, I remain the same,’ nor ‘harbour the wish to lessen conditions’ in order to feel more relaxed, at peace, and better able to practise. At the same time, one must not harbour even the subtle mind of ‘welcoming,’ nor the attitude of being ‘unconcerned’. There will come a moment when, all at once, the true nature is restored — spontaneously knowing throughout. The nature shines forth, bright and radiant. At such a time, work is simply work, and oneself is simply oneself; the two do not interfere with one another yet are clearly and unmistakably present within each other. Just smile. Though one clearly sees both the work and this very presence of oneself, there is no arising of mind that perceives them as two separate things — no sense of ‘work’ and ‘me’. One simply lives this way, without initiating anything further — not even notions of true mind or Buddha-nature. By daring to thrust oneself into a place no longer as safe and familiar as what one normally relies upon in daily habit, there may come a moment when the mind suddenly leaps free. This is merely a pointer; to truly enter into it, each must dare to practise for oneself. For this is not found in theory or in intellectual understanding.

To speak of “advancing further” means to make the commitment to progress toward the ultimate fulfilment of one’s own enlightened nature — not to be content with resting in any stage along the way. For if there remains some place of security, some refuge to withdraw into, then there is still obstruction. This is not yet in alignment with the Buddha Way, nor is it true freedom; we are still under the influence of birth and death, still bound by suffering.

One who is endowed with the affinity for the path of inner ascent will not shrink from difficulty but will keep going — because this dedication lies within the reach of every individual.