Sách: Khéo Dụng Tâm - Đang Sống

ĐANG SỐNG

1.   THẾ NÀO MỚI PHẢI?

“Đời là vô thường, tất cả đều huyễn hóa, mạng sống trong hơi thở, mong manh… Hôm sau biết có còn sống hay không mà lo Phật sự? Ngày mai nếu chết thì còn Phật sự nào mà làm?” Sự thật là như vậy.

Nhưng một thuyết khác thì cho rằng: “Nếu không lo Phật sự thì làm sao Phật pháp được truyền trì, tông phong được tiếp nối, chánh pháp được lưu truyền rộng khắp để cứu khổ người sau?”. Thuyết này cũng rất chí lý.

Cả hai thuyết đều có lý, nhưng lại trái ngược nhau. Một bên thì thấy không có gì quan trọng để làm, bên còn lại thấy phải có trách nhiệm và cần làm tất cả. Phải theo bên nào?

2.  TÙY CƠ VÀ RỐT RÁO

Theo bên nào cũng đều không phải. Lỗi tại theo.

Cốt lõi của việc tu hành phải đạt đến giác ngộ giải thoát. Nhận lại tánh mình là ngộ được ‘cội nguồn giác ngộ’. Từ tự tánh ấy, cho hành giả ‘thấy biết giác ngộ’. Nhưng một đôi khi chúng ta bị rơi vào hai thái cực: Hoặc lăng xăng loạn động tạo tác sanh diệt mà bỏ mất bản tâm; hoặc là công phu quá cố chấp rồi ngồi không, rơi vào trầm không trệ tịch, chưa phải chỗ tột cùng của Phật pháp. Do đó, tùy vào mỗi bệnh mà chư Thiện tri thức có những khai thị khác nhau cho phù hợp từng căn cơ.

a.  Chấp bên ngoài

Thông thường khi chưa biết tu, chúng ta sẽ cho thân tâm sanh diệt cùng muôn sự muôn vật là thật, là mình, nên bị trói buộc. Người đã vào đạo, nếu không chuyên tâm, cũng bị các pháp hữu vi lôi kéo. Đôi khi do quý mến đạo, nhưng lại quá quan trọng vào công việc, đánh mất công phu, cũng bị chi phối, chưa vượt khỏi trần lao. Đến như những hành giả quyết chí dụng công, nhưng lại chưa khéo dụng đến chỗ ‘không chỗ dụng’ nên bị kẹt trên phương pháp hành trì, thấy có mình dụng công, có chỗ hạ thủ, có sở đắc, còn có dấu vết của tâm… tất cả đều chưa rời tướng, sẽ mê tâm, công phu không đắc lực.

Với những căn cơ như vậy, chư Thiện tri thức sẽ nhắc cho biết mạng người mong manh, các pháp không thật, hễ cái gì có tướng đều là huyễn hóa. Hành giả được đánh thức, dừng lại, phản quan, trực nhận trí giác.

b.  Kẹt bên trong

Lục Tổ dạy: “Này Thiện tri thức, đạo phải thông lưu, do đâu trở lại ngưng trệ, tâm không trụ nơi pháp, đạo tức là thông lưu. Tâm nếu trụ pháp gọi là tự phược, nếu nói thường ngồi không động, ấy chỉ như ngài Xá-lợi-phất ngồi yên trong rừng lại bị ngài Duy-ma-cật quở trách. Này Thiện tri thức, lại có người dạy ngồi khán tâm quán tịnh, không động không khởi, từ đây mà lập công khóa, người mê không hiểu liền chấp thành ra điên cuồng; những người như thế này thật là đông, dạy nhau như thế, nên biết đó là lầm lớn”.

Hoặc ngài nói: “Nếu chỉ trăm vật chẳng nghĩ, niệm phải trừ hết, một niệm dứt tức là chết, rồi sẽ sanh nơi khác, ấy là lầm to”.

Đây là hành giả vì quá ham tu, nhưng không khéo dụng công, rơi vào ngoan không, đoạn diệt, sẽ không thể thấu triệt tự tánh, chư vị Tổ sư chỉ điểm để tiến thêm. Kinh nói, các bậc A-la-hán nếu một bề an trú trong Niết-bàn tịch tịnh, sẽ là bậc ‘Bất hồi tâm A-la-hán’, chưa thể tiến lên Phật quả.

Sau khi đại ngộ nơi Thiền sư Niệm ở Thủ Sơn, Thiền sư Thiện Chiêu dừng lại hầu hạ thời gian rất lâu. Sau, Sư từ tạ Thủ Sơn ra đi. Quan Thái thú dùng đủ cách cố thỉnh ở lại cho bằng được, Sư vẫn một bề từ chối, ban đêm lén trốn đi. Đến Tương Miện, Thái thú Lưu Công Xướng tám phen thỉnh trụ trì Động Sơn, Sư lặng lẽ chẳng đáp.

Sau khi Thủ Sơn viên tịch, Tăng và cư sĩ ở Tây Hà họp lại hơn ngàn người đồng tâm cử Sa-môn Khế Thông đến thỉnh Sư trụ trì viện Thái Tử chùa Thái Bình ở Phần Dương. Sư đóng cửa nằm yên không tiếp, Khế Thông xô cửa vào thưa: “Phật pháp là việc lớn, lui ở yên một chỗ là giữ tiết nhỏ. Hòa thượng Phong Huyệt sợ ứng với lời sấm ký lo tông chỉ diệt mất, may còn có Tiên sư nối nắm. Nay Tiên sư đã tịch, Thầy là người có khả năng gánh vác đại pháp của Như Lai, mà cam nằm ngủ yên sao?”.

Sư hoảng sợ, đứng dậy nắm tay Khế Thông bảo: “Nếu không phải Thầy, tôi làm gì được nghe lời này. Chỉnh trang hành lý, tôi cùng đi vậy.”.

Chưa sáng việc lớn, phải một bề quyết tâm phát minh đại sự. Khi đã bảo nhậm, viên dung, cần quan tâm đến đại pháp, vì người sau. Nếu còn thấy mảy may ngăn ngại, ưa thích chỗ an yên thì chưa phải là bậc đại khí này.

Tóm lại, với hành giả chỉ một bề an yên trong cảnh tịnh, Phật Tổ sẽ dùng cảnh động để khai thị. Cụ thể, chư Thiện tri thức thường dạy phải dấn thân vào Phật sự để sống động trong sai biệt, nhưng vẫn bất động, mới phát huy đại dụng, đạt đến viên dung, tiêu sái, tự tại không ngăn ngại.

c.  Không kẹt hai bên – Đang sống

Rõ ràng hai thuyết đã nêu trên đều đúng, nhưng chỉ là đối cơ, tùy cơ mà nói chứ không phải lời dạy rốt ráo, chỉ thẳng tự tánh, không vì một nhân duyên gì mà nói. Nếu bảo ‘Ngày mai chết rồi, có Phật sự gì để làm?’ thì tại sao không thấy ‘Hiện nay đang sống?’. Hành giả đạt ngộ tự tánh, tánh tự vượt thoát căn trần, hay ra vào tất cả nhưng vẫn không thấy có tướng ra vào, các duyên không đến kịp thì chết sống không chạm đến được sức sống ấy; đây là ‘hiện nay thực sự đang sống’. Dù hôm nay đang còn sinh hoạt hay ngày mai có chết đi, cũng chỉ có thế, nào dính dáng gì, thì chỉ là ‘hiện nay đang sống’. Vượt cả hiện tại và ngày mai thì nói gì đến sống và chết! Hôm nay đang sống như thế thì sống động nhưng bất động. Một đời sống lạc quan, tích cực, rạng ngời, không động, đích thực một sức sống đạo. Đây là chân lý rốt ráo, chắc thật, hiển hiện như thế; là lời nói thật ngữ chứ không phải ngôn thuyên vì đối cơ để phương tiện nói.

3.  CHỈ LÀ BÌNH THƯỜNG – ĐANG SỐNG

Ngày mai rời Tu viện Chơn Không, Vũng Tàu, nhưng hôm nay Hòa Thượng Tông chủ[12] vẫn chăm cây, tưới cảnh. Có vị thưa:

- Bạch Thầy! Ngày mai mình đi rồi, trả lại núi rừng hoang dã, đâu cần chăm bón làm gì?

Hòa Thượng bảo:

- Bởi nó cần mình. Ngày nào còn ở thì phải chăm sóc.

Khi không còn đạt được mục đích, bản chất thật của mỗi người sẽ hiện nguyên hình. Phàm tình hay trí giác, chỉ ngay nơi các việc làm thường ngày như chăm hoa tưới kiểng để nhận diện.

Thích hoa kiểng nên ươm trồng, chăm bón. Bên dậu hoa mãn nhãn, thỏa thích uống trà, thưởng nguyệt, nghênh phong. Là hoa làm vừa lòng mình, vì bản thân mình cho nên mới tỉa cành, tưới tẩm. Khi phải rời xa, mai này không còn thưởng thức nữa thì hôm nay không phải mất công chăm sóc. Là vì mình, không phải vì hoa. Đây là thường tình trồng hoa.

Vì trang nghiêm Tam Bảo hay làm tăng thêm sức sống cho một nơi công cộng nào đó nên trồng hoa. Vì cây hoa đã được trồng và vì lợi ích cho nhiều người thưởng ngoạn, chúng ta chăm bón. Hoa cần mình cho nên ngày nào còn có thể được, mình cần mẫn tận tâm như bao lâu nay đã từng sống với nó. Là vì hoa, vì mọi người, không có bóng dáng ‘mình’ trong đó. Đây là người có tâm rộng lớn trồng hoa.

Tuy nhiên, nếu hành giả khéo dụng tâm, sẽ không vì gì cả. Tuy rõ ràng rành rành, nhưng vẫn không phân biệt ta và người, tâm và cảnh. Trồng hoa là trồng hoa, tưới cây là tưới cây, hành giả không thấy vì bất cứ gì. Nếu còn mảy may thấy ‘vì’, tức đã kẹt tướng, mê tâm.

Trong đây, không cần phân tích nghĩa lý dông dài, sẽ rơi vào vọng. Chỉ là vắng bặt, rạng ngời, đất trời cùng ta không khác. Cây tươi cỏ lạ, toát lên sức sống diệu kỳ. Chúng ta đang sống thực sự.